Gedetineerde vrouwen in Nederland

Onderzoekers
Anne-Marie Slotboom
Catrien Bijleveld
Linda Rutjens   

Beschrijving
Dit onderzoek bestaat uit drie deelprojecten te weten:

Populatie gedetineerde vrouwen in kaart brengen over de afgelopen 10 jaar

Om meer inzicht te krijgen in de Nederlandse situatie is in aansluiting op het onderzoek van DJI uit 2002, onderzocht hoeveel vrouwen de afgelopen vijf jaar (indien beschikbaar 10 jaar) gedetineerd waren, voor welke delicten detentie opgelegd werd en wat de gemiddelde verblijfsduur is. Tevens is gekeken naar kenmerken als geboorteland en nationaliteit. Dit onderzoek wordt uitgevoerd met behulp van de op DJI bewerkte versies van TULP-GW, het registratiesysteem van het Nederlandse gevangeniswezen. Dit deelonderzoek is voornamelijk beschrijvend.

 

Onderzoek naar leefomstandigheden en welbevinden van gedetineerde vrouwen 

Project Gedetineerde vrouwen in Nederland1Het aandeel gedetineerde vrouwen is de afgelopen jaar gestegen. Het is niet alleen van belang – zeker bij een zo snel toenemende gevangenispopulatie - de kenmerken van de gedetineerde vrouwen in kaart te brengen, maar het is ook van belang te weten onder welke omstandigheden die detentie zich voltrekt. Vrouwen hebben als relatief uniek kenmerk dat zij vaak kinderen hebben. Hoe wordt daar mee omgegaan? Hoe wordt daar mee omgegaan als de vrouw uit een ander land afkomstig is? Zijn de faciliteiten voor moeders met kinderen meegegroeid met de gevangenispopulatie? In dit onderzoek sluiten wij aan bij internationaal onderzoek. Om de situatie in vrouwengevangenissen en terugkeer in de samenleving van vrouwen te verbeteren is enkele jaren geleden een groot internationaal onderzoek gestart naar de omstandigheden van vrouwen in negen (met name Oost-) Europese landen  (International study on women’s imprisonment (ISWI) Duenkel, Kestermann & Zolondek, 2005). Omdat het grootste deel van de Europese gevangenispopulatie uit mannen bestaat en in Europa slechts 4-5% van de populatie uit vrouwen bestaat, ervaren vrouwen regelmatig specifieke problemen en nadelen, zo was de gedachte achter dit onderzoek. Gevangenissen zijn vaak ingericht op mannelijke gedetineerden en vaak zijn de veiligheidsmaatregelen dan ook gericht op deze populatie (en mogelijk ‘overkill’ voor vrouwelijke gedetineerden). Onderzoek laat tegelijkertijd zien dat verhoudingsgewijs veel vrouwen verslaafd zijn, en psychologische en psychosomatische problemen hebben (e.g. Carlen & Worall, 2004; Dunkel e.a., 2005; Liebling & Maruna, 2005).

 

Achtergronden gedetineerde vrouwen

Indien men beleid wil ontwikkelen gericht op het verbeteren van aanpak en re-integratie van gedetineerde vrouwen dan is het van belang inzicht te hebben in het ontwikkelingstraject naar detentie toe. Hoe komen vrouwen terecht in het justitiesysteem? Uit Amerikaans onderzoek (o.a.  Bloom, Owen & Covington, 2005; Browne, Miller & Maguin, 1999) blijkt dat vrouwen een groter risico lopen op seksueel geweld, huiselijk geweld en alleenstaand ouderschap en nogal eens via het traject van mishandeling, armoede en middelengebruik in de criminaliteit geraken. Om inzicht te krijgen in het ontwikkelingstraject  van gedetineerde vrouwen in Nederland willen we in dit kwalitatieve deelproject de levensgeschiedenissen van een aantal vrouwen optekenen. Wij zijn geïnteresseerd in de levensloop van deze vrouwen tot aan hun detentie en welke redenen zij zelf aangeven  voor hun delicten.

Ook willen we weten wat voor impact detentie heeft op het leven van deze vrouwen. Wij willen graag weten in hoeverre de detentie hun relatie met kinderen, partner, familie, vrienden verandert. Ook willen we vragen wat hun verwachtingen voor de toekomst zijn.  

 

Onderzoeksvragen

  • Ontwikkelingen in de populatie gedetineerde vrouwen over de afgelopen 10 jaar. 
  • Hoe is het welbevinden van gedetineerde vrouwen en hoe ervaren zij de omstandigheden waaronder ze gedetineerd zijn?
    • In welke mate beïnvloeden de omstandigheden het welbevinden van gedetineerde vrouwen en in hoeverre lijken eventuele problemen geïmporteerd vanuit hun situatie voor detentie?
    • On hoeverre is de vrouweninrichting een ‘gezonde inrichting’ die detentieschade probeert te verminderen?
    • In hoeverre speelt de culturele context een rol in het aanpassinggedrag van gedetineerde vrouwen? (vergelijking data US, Engeland en Nederland) 
  • Meer inzicht in de factoren die voor vrouwen van belang zijn om beter te functioneren (zich staande te houden) in de gevangenis en eventueel later daarbuiten.
  • Welke levensgebeurtenissen spelen een rol in het leven van vrouwen voordat ze gedetineerd raken?

 

Methode

  • Empirisch onderzoek, zowel kwalitatief als kwantitatief
  • Survey onderzoek. Survey gebaseerd op de Europese richtlijnen voor het gevangeniswezen, onderzoek naar gevangenisklimaat en het concept van de healthy prison. De survey is beschikbaar in een aantal talen waaronder Engels, Spaans, Duits, Pools, Russisch, Deens, Nederlands natuurlijk.
  • Onderzoek is gedaan onder populatie gedetineerde vrouwen in de vier grote vrouwengevangenissen in Nederland.

In deelproject c zijn bij ongeveer 50 vrouwen diepte-interviews afgenomen. 

 

Relevante publicaties

  • Slotboom, A. & Bijleveld, C. (2007). Wat er in je hoofd en je hart zit weet niemand: Gedetineerde vrouwen in Nederland. Justitiële Verkenningen, 4, 72-88.
  • Slotboom, A. , Bijleveld, C., Day, S. & Giezen, van A. (2008). Gedetineerde vrouwen in Nederland: over import- en deprivatiefactoren bij detentieschade. Amsterdam: Vrije Universiteit.
  • Sllotboom, A. , Menting, B. & Bijleveld, C. (2009). Psychisch welbevinden van gedetineerde      vrouwen in Nederland. Tijdschrift voor Criminologie, 51 (1), 42-57 
  • Kalmthout, W. van , Place, C., Bijleveld, C. & Slotboom, A. (2008). Gedetineerde       vrouwen in de Centrale Penitentiaire Inrichting van Suriname. Sancties, 2008 (4),     222-235.