Magische momenten in de Penitentiaire Inrichting

De twee docenten van de opleiding Criminologie komen samen voor het interview op de tweede etage van het Initium in een oncharmant hokje om het nieuws te bespreken. Elanie Rodermond en Anne-Marie Slotboom hebben een primeur te pakken; zij geven het eerste vak in Nederland aan VU-studenten én gedetineerden dat wordt gegeven in een Penitentiaire Inrichting (P.I.). De onderwijsbijeenkomsten zijn afgelopen dinsdag afgerond en was voor alle deelnemers en belanghebbenden een groot succes. Ze deden vorige week hun verhaal al aan de Volkskrant, nu is de VU zelf aan de beurt.

12-06-2018 | 9:00

In 2013 spraken Rodermond en Slotboom, een Amerikaanse onderzoeker die bijzonder enthousiast vertelde over het onderwijs dat zij gaf in een gevangenis aan studenten van binnen en buiten, in Amerika ook wel bekend als het Inside-Out Prison Exchange Program. Dit was voor hen de eerste aanraking met het onderwerp en de optelsom was voor hen snel gemaakt; “In Nederland zijn genoeg Criminologie studenten die alleen maar uit de boeken leren en zelden een keer een rondleiding door een gevangenis krijgen of een stage lopen die iets van relevantie meebrengt vanuit de praktijk.” Aldus Slotboom. Rodermond voegt daar aan toe; “Het is voorstelbaar dat studenten, ondanks uitgebreide wetenschappelijke kennis, toch nog altijd een stereotype beeld hebben van gedetineerden. Netflix is dan toch best invloedrijk. Dit vak helpt om dat beeld te nuanceren.”

Verander je leven

Anderhalf jaar na hun pitch kregen ze geld en goedkeuring van de opleiding en vertrokken Rodermond en Slotboom naar Detroit, Amerika, om daar in een mannengevangenis een intensieve ‘instructors-cursus’ te gaan volgen. Gedurende die cursus waren Rodermond en Slotboom zelf ‘studenten van buiten’. Beiden geven aan dat deze instructors-cursus heel belangrijk was. Met alleen de tips en tools om dit Inside-Out vak te kunnen geven mis je de intensiteit die de leerlingen zelf ervaren tijdens de cursus: “Wij kwamen daar echt vorig jaar vandaan met het gevoel dat dit ons leven had veranderd”.
De kern van het programma, dat Rodermond en Slotboom in een aangepaste versie nu voor het eerst in Nederland hebben gebracht, draait om dialoog en communicatie. Het programma is zo ingericht dat  studenten echt samen iets ondernemen, op basis van gelijkwaardigheid, en daardoor ontzettend veel leren van en met elkaar. Door iedereen met iedereen te laten discussiëren en werken (soms in duo’s, soms in kleine groepen, maar altijd startend en eindigend in een grote cirkel) wordt voorkomen dat er kleine groepen binnen de groep worden gevormd, wat het eenheidsgevoel bevordert. “Het is heel bijzonder om te zien.”

Kleine groepen, meer docenten

De groep bestaat nu uit 9 studenten van de VU en 11 studenten van de P.I., en ze willen de groep ook niet groter maken. De studenten geven aan dat deze manier van lesgeven, in kleine groepen met veel aandacht voor elkaar en voor de stof, als heel prettig wordt ervaren.  Rodermond en Slotboom geven de cursus vooralsnog een keer per jaar. De belangstelling is echter groot, dus naast het evalueren van de eerste pilot zal ook nagedacht worden over uitbreiding. Rodermond: “We vinden het natuurlijk heel mooi dat iedereen zo positief is. Uitbreiding op termijn zou leuk zijn, maar we willen vooral dat het elke keer net zo goed verloopt als deze eerste keer. Een concrete vorm van uitbreiding kunnen we wel verklappen; volgend studiejaar staat het vak ook open voor masterstudenten strafrecht.”
Leren van elkaar
Een van de kernbegrippen uit het vak is Transformative Learning, waarbij je niet van één docent leert of alleen uit boeken maar vooral ook  door met elkaar in dialoog te gaan. “Met het gebruik van deze vorm neem je veel vooroordelen en het wij-zij gevoelweg.” De docenten geven ook aan dat het vak niet nuttiger is voor de VU-studenten dan voor de P.I. studenten en dat  beide groepen op verschillende manieren leren van dit vak . “Studenten van buiten nemen deze ervaring mee naar hun toekomstige werkplek en hebben zo  meer inzicht voor wie ze beleid maken en wat de gevolgen zijn van het strafrecht voor de mensen die er in  terecht komen.  Belangrijk is daarnaast – en dat maakt deze opzet wat ons betreft opleidingsoverstijgend – dat studenten leren samenwerken met mensen met doorgaans een andere achtergrond, en andere inzichten. Studenten die binnen zitten kunnen juist meer zelfvertrouwen krijgen en niet alleen bedenken maar ook ervaren dat ze slimmer zijn dan ze dachten. Ze worden in deze groep ook weer even gezien als mens en niet als veroordeelde of crimineel.”

Een magisch moment

Tijdens één bijeenkomst moesten studenten aangeven of ze wel eens slachtoffer zijn geweest  en vervolgens bespraken ze  wat je kwijtraakt als dader en slachtoffer. “Je krijgt heel veel overeenkomsten tussen de ervaringen van daders en slachtoffers te horen en ziet bij de gedetineerden heel veel eye-openers, dat ze nog nooit zo tegen dingen hebben aangekeken.”  Rodermond denkt aan het eerste gezamenlijke moment dat de studenten samen het ijs breken door roulerend met elkaar te spreken over heel herkenbare onderwerpen als -je favoriete sport, je favoriete muziek maar ook onderwerpen als je mooiste herinnering. “En binnen een half uur zag je studenten van de VU en studenten van binnen met al hun verschillende achtergronden en ervaringen met elkaar lachen en praten, dat was zo bijzonder. Een magisch moment.”. 

Slotboom & Rodermond

Anne-Marie Slotboom is Universitair hoofddocent bij de afdeling Strafrecht & Criminologie waar zij onderwijs verzorgt op het gebied van levensloopcriminologie en de rol en betekenis van gender in de criminologie en het strafrechtelijk systeem. Daarnaast doet zij onderzoek naar de levensloop van vrouwelijke daders.  Elanie Rodermond is universitair docent bij de afdeling Strafrecht & Criminologie en daarnaast als fellow verbonden aan het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR). Zij richt zich in haar werk op de levensloop van individuele daders, met een speciale interesse in desistance/re-integratie en terrorisme/extremisme.Rodermond en Slotboom geven samen het ‘Inside-out prison exchange program’ vak. Zowel studenten als gedetineerden moeten solliciteren op een plek in deze cursus.

Bekijk artikel van de Volkskrant over dit project op volkskrant.nl.

Fotograaf: Marcel van den Bergh