Routes voor Nederlandse gemeenten naar positieve veiligheid

Hoe kun je op een positieve manier aan veiligheid werken? Docent Strafrecht en Criminologie Marc Schuilenburg onderzocht met collega’s Yvette Schoenmakers en Judith van Zanten hoe bewoners van Rotterdam zich veiliger kunnen voelen in hun eigen buurt. Zij gaan hierbij vooral in op het versterken van positieve factoren van samenleven, zoals zorg, vertrouwen en geborgenheid.

05-12-2017 | 10:00

In Nederland heeft Rotterdam een reputatie hoog te houden als het gaat om het veiliger maken van de stad. Wanneer er wordt gekeken naar de objectieve veiligheidscijfers heeft de stad grote vooruitgang geboekt. Aan het begin van deze eeuw had Rotterdam nog een van de hoogste criminaliteitscijfers van het land. Sinds 2014 scoren alle wijken een voldoende op veiligheid. Wel valt op dat niet alle Rotterdammers zich zó veilig voelen als je op basis van objectieve cijfers zou mogen verwachten. Vooral in oude stadwijken in Feijenoord, Charlois en Delfshaven lijken de bewoners de positieve trend niet zo te ervaren.

Positieve veiligheid
Met de vraag hoe veiligheid in de buurt kan worden verbeterd, introduceren Schuilenburg en zijn collega’s een andere aanpak dan voorheen gebruikelijk was. Negatieve veiligheid is in Nederland lang het dominante verhaal geweest. Hier draait het vooral om repressieve veiligheidsmaatregelen met de boodschap dat criminaliteit harder moet worden aangepakt en dat er strenger moet worden gestraft. Schuilenburg, Schoenmakers en Van Zanten richten hun aandacht juist op manieren om op een positieve wijze omstandigheden te creëren die bijdragen aan veiligheid. Idee hierachter is dat het veiligheidsbeleid niet alleen draait om het bestrijden van onveiligheid, maar ook om zaken die het leven beter of prettiger maken. Je ergens thuis voelen kan een gevoel van veiligheid oproepen, evenals verbondenheid met de wijk of met andere bewoners. De onderzoekers stellen dat met de positieve benadering nog veel winst is te behalen.

De positieve route naar veiligheid
Om veiligheid te verbeteren, is het volgens Schuilenburg en zijn collega’s nodig inzicht te krijgen in de specifieke context waarbinnen positieve veiligheid kan worden toegepast. Vanuit drie niveaus kan worden gewerkt aan positieve veiligheid: personen in de buurt, de fysieke omgeving en de rol van de gemeente. In vier verschillende casussen onderzoeken de auteurs wat concrete succesfactoren zijn die als voorbeeld kunnen dienen voor deze nieuwe werkwijze. Zo volgen zij de Rotterdamse wijkagent Wilco Berenschot om te onderzoeken hoe hij proactief in contact komt met bewoners en ondernemers in de buurt. Ook gaan zij na hoe de West-Kruiskade in Het Oude Westen van Rotterdam van een criminele buurt in een ‘prachtig wandelgebied met duizend smaken en kleuren’ is getransformeerd.

Belangrijke bouwstenen
De vier casussen leveren belangrijke bouwstenen op die bijdragen aan de positieve veiligheid in een stad. Op persoonsniveau gaat het om betrokkenheid, de vaardigheid verbindingen te leggen, het genereren van vertrouwen en werken aan lokale saamhorigheid. Op omgevingsniveau: het creëren van een positieve sfeer via uiterlijke aanpassingen, ‘nudges’ en kleinschalige initiatieven. En op institutioneel niveau: een flexibele, faciliterende en veranderingsgezinde houding van de overheid. Schuilenburg en zijn collega’s geven aan dat het belangrijk is dat aandacht voor positieve veiligheid een voortdurende zorg is. Continuïteit komt in alle casussen en op alle niveaus als cruciale succesfactor terug in het veiligheidsbeleid.

Lees het volledige rapport: Positieve veiligheid. Naar een nieuwe Rotterdamse veiilgheidsstrategie.