Terug naar de risicosamenleving

Verslag door Bas ter Luun

Crime Still Pays organiseerde op donderdag 6 december 2012 een lezing met als thema: 'terug naar de risicosamenleving'. Onder voorzitterschap van Henk Elffers deelden criminologen Marc Schuilenburg, Edward Kleemans en Ronald  van Steden hun visie op de bestudering van criminaliteit en het veiligheidsdomein.

De kijk op veiligheid in de criminologie schiet tekort.  Een dynamischer en meer veelomvattender benadering is nodig om criminaliteit en de aanpak ervan te kunnen begrijpen.  Met deze stelling begint Marc Schuilenburg – werkzaam bij de sectie criminologie en auteur van het boek Orde in Veiligheid, Een dynamisch perspectief – zijn lezing voor zo’n veertig geïnteresseerde alumni op donderdag 6 december. Op basis van een combinatie van empirie en filosofie, ongeveer tien jaar denkwerk en vele interviews met betrokkenen in het veld, pleit hij voor verandering in de criminologie.

De presentatie van Marc Schuilenburg is levendig. Aan de hand van geprojecteerde foto’s en korte filmpjes bouwt hij zijn betoog op. Met een foto uit de jaren ’50 van de twist, de eerste dans in de westerse geschiedenis waarin de vrouw ‘losstaat’ van de man, laat hij zien dat deze ogenschijnlijk kleine verandering het uitvloeisel is van een grote maatschappelijke verandering: de emancipatie van de vrouw. Een criminoloog zou zo ook naar studieobjecten moeten kijken. Welke plek neemt het bestudeerde criminele gedrag (of de aanpak ervan) in binnen het grotere geheel? In welke relatie staat het tot andere – constant veranderende –  gedragingen, personen, organisaties en maatschappelijke contexten? Marc Schuilenburg beschrijft dit proces in zijn presentatie met het ingewikkelde begrip assemblage, naar idee van de Franse filosoof Gilles Deleuze. De criminologie zou wat minder de ‘wat is…’ vraag moeten stellen en meer in moeten gaan op hoe crimineel gedrag en de aanpak ervan werkt.

De aanpak van criminaliteit is de focus van de volgende spreker: Edward Kleemans. De aanpak van criminaliteit in Nederland is een lappendeken. Door uiteenlopende prioriteiten en belangen wordt samenwerking tussen verschillende overheidsorganisaties zoals politie, OM, Belastingdienst en gemeenten bij de aanpak van criminaliteit maar niet optimaal. Verschillende belangen spelen overigens niet alleen tussen partners. Ook binnen de partnerorganisaties bestaan verschillende prioriteiten die de zogeheten multidisciplinaire aanpak van criminaliteit zou kunnen bemoeilijken. Edward Kleemans noemt in deze context het pionierende werk van het Amsterdamse Van Traa-project.

De derde en laatste spreker van de avond is Ronald van Steden:  expert op het gebied politie en private veiligheidszorg en van verbonden aan de Faculteit Sociale Wetenschappen van de VU. Ronald van Steden ziet in het veiligheidsdomein veel dynamiek maar weinig slagvaardigheid. Een van de kritische punten hier bij is dat de rol van de staat binnen dit domein is vergroot. Echter, tegelijkertijd is er sprake van een versplintering van taken en organisaties die zich met veiligheid bezighouden.

De sprekers gaven veel stof tot nadenken. Dit was vooral te merken tijdens de paneldiscussie. Zo werd betwist dat de criminologie een statisch wereldbeeld zou hebben. Al met al een geslaagde en inspirerende avond.